De renaissance versus nu: wat te doen tegen ketters? (essay)

 

In de 20e en de 21e eeuw is te zien dat de katholieke kerk steeds minder volgers heeft. Hierdoor neemt de invloed van de kerk op de samenleving af. Dit proces, genaamd ontkerkelijking, zet de kerk onder druk om te reageren op de veranderende samenleving. Dit is niet de eerste keer dat de katholieke kerk volgers verliest. Ook tijdens de 16e eeuw (renaissance) splitsten velen zich van de katholieke kerk en werd het protestantisme gevormd. Dit ging de geschiedenisboeken in als de reformatie. Wanneer de reactie van de katholieke kerk op de reformatie en de reactie op de hedendaagse ontkerkelijking wordt vergeleken, is er een groot verschil in de aanpak van de kerk te zien.

 

De katholieke Kerk besefte door de reformatie dat het nodig was om verandering door te gaan voeren, zodat men de protestanten weer kon bekeren tot het Rooms-Katholieke christendom. Dit besef leidde tot de contrareformatie, de reactie van de katholieke kerk op de reformatie. Drie taken werden opgesteld tijdens het Concilie van Trente: de verzoening van de katholieken en protestanten, de hervorming van het christendom en het bevrijden van de christenen van de Turken. Alleen de tweede taak zou succesvol worden volbracht. Het concilie van Trente leidde tot een herstructurering van de kerk en opheldering van verschillende conflicten. Verder werd begonnen aan het bestrijden van het protestantisme. Hierbij werd de Duitse Maarten Luther, een van de belangrijkste figuren van het protestantisme, in de ban gedaan. Later kwamen hier ook vervolgingen en inquisities bij, die op grote schaal werden uitgevoerd. De katholieke kerk paste deze vormen toe om het volk schrik aan te jagen. De mensen die niet meer katholiek waren, werden gemarteld of zelfs vermoord. Er zijn geen exacte cijfers bekend van de aantallen vervolgingen en inquisities, maar men schat dat tientallen duizenden mensen zijn gestorven aan de brandstapel. Dit getal geldt voor alle inquisities, dus niet alleen voor de inquisitie ten tijde van de contrareformatie.

 

De katholieke kerk gebruikte indoctrinatie om de taken die opgesteld waren om de reformatie tegen te gaan te voltooien. De kerk gaf eenzijdige informatie aan haar volgers. Deze informatie was gebaseerd op de Bijbel. Men moest zich aan de regels houden, die hieraan verbonden waren. Aan de ene kant werd het volk bang gemaakt. Men zou branden in het vagevuur, wanneer men zondigde. Met dit dreigement probeerde de kerk het gewone volk zo bang te maken dat niemand de fout durfde te maken af te wijken van de voorschriften van de kerk.

In de Nederlanden werden door Karel V in 1550 twee nieuwe plakkaten uitgevaardigd. De straffen op godslastering, in deze context alles dat negatief tegenover de katholieke kerk was, werden verhoogd. Voor het drukken, schrijven verspreiden en het bezitten van ketterse boeken en plaatjes stond de doodstraf.  Aan de andere kant probeerde de kerk indruk te maken op zowel de katholieken als de protestanten. Dit werd gedaan met de kunstvorm Barok.

 

Tegenwoordig is men steeds minder betrokken bij de katholieke kerk: de ontkerkelijking. De reactie van de katholieke kerk bestaat uit meerdere onderdelen, aangezien de ontkerkelijking niet plots is begonnen en een langere tijd bestrijkt. Ten eerste heeft de paus in 2000 gereageerd met het ‘mea culpa’, ‘mijn schuld’. Hierbij erkende hij meerdere slechte daden van de kerk en vroeg hij vergiffenis. De ‘zonden’ waar hij vergeving voor vroeg, waren onder andere het geweld dat door de christenen is gepleegd bij verspreiding van het geloof, de inquisitie en het schenden van de grondrechten van de mens. De katholieke kerk erkent haar fouten in een poging te gaan met de moderne tijd.

 

Ten tweede heeft de kerk meer openheid tegenover andere godsdiensten, de wetenschap en democratie geadopteerd. Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie, dat liep van 1962 tot 1965, werd besloten dat de katholieke kerk gemoderniseerd ging worden. De kerk stopte met het verwerpen van andere geloven. Er werd verklaard dat Dignitatis Humanae, godsdienstvrijheid, een recht van de mens is. Ook de houding van de kerk tegenover de wetenschap is tegenwoordig wat veranderd. De wetenschappelijke theorieën die ingaan tegen het creationisme worden niet direct afgeworpen. Deze houding is aangenomen door paus Johannes Paulus II en wijst op een serieuzere houding tegenover evolutie.

 

Waar bij het Concilie van Trente in de renaissance besloten werd dat geweld de oplossing was, werd bij het Tweede Vaticaanse Concilie juist voor een totaal andere invalshoek gekozen. De katholieke kerk wisselde angst en dreiging in voor een moderne aanpak waarbij er een tolerantere houding met betrekking tot onder andere wetenschap werd aangenomen. Dit weerspiegelt het grote contrast tussen de aanpak van de katholieke kerk in de tijd van de renaissance en in het heden duidelijk.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bronnen

 

Melton, J. G. (2005). Encyclopedia of Protestantism, I: 287.

 

Murphy, C. The Top 10 Questions Everyone Has About the Inquisition. Geraadpleegd op 16 april 2017.

http://www.huffingtonpost.com/cullen-murphy/10-questions-about-theinquisition_b_1224406.html

 

Roman, R, De contrareformatie. Geraadpleegd op 16 april 2017.

http://protestantisme.wordpress.com/4-de-contrareformatie/

 

Schrijver onbekend, Ontzuiling. Geraadpleegd op 17 april 2017.

http://www.venstersopkatholiekgeloven.nl/hoofdartikelen/ontzuiling/

 

Schrijver onbekend, De katholieke kerk en Darwin. Geraadpleegd op 17 april 2017.

http://www.katholiekgezin.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=1256

 

Schrijver onbekend, Contemporaine ontwikkelingen. Geraadpleegd op 17 april.

http://www.venstersopkatholiekgeloven.nl/subartikelen/de-relatie-met-de-andere-godsdiensten/

 

Schrijver onbekend, De misvattingen van Paus Pius IX. Geraadpleegd op 17 april.

http://www.womenpriests.org/nl/teaching/piusix.asp

 

Van der List, Gerry. (2015). Voorzichtig optimisme over de ontkerkelijking van Nederland. Geraadpleegd op 17 april 2017.

http://www.elsevier.nl/kennis/article/2015/11/voorzichtig-optimisme-over-de-ontkerkelijking-van-nederland-2720792W/

 

Wisse, J. The Reformation. Geraadpleegd op 16 april 2017.

http://www.metmuseum.org/toah/hd/refo/hd_refo.htm

 

Wittenberg, K. The 95 Theses. Geraadpleegd op 16 april 2017.

http://www.luther.de/en/95thesen.html

 

3 gedachten over “De renaissance versus nu: wat te doen tegen ketters? (essay)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s